CV theo ngành nghề
CV theo ngôn ngữ
Tác giả: Dư Văn Nhật
Lần cập nhật gần nhất: 14/11/2025
Trong thị trường cạnh tranh hiện nay, sản phẩm tốt không còn là yếu tố duy nhất quyết định thành công. Chìa khóa để phát triển bền vững nằm ở việc thấu hiểu sâu sắc khách hàng: tại sao họ lựa chọn, điều gì thúc đẩy quyết định và yếu tố nào tạo nên lòng trung thành. Nắm bắt hành vi khách hàng chính là nền tảng để xây dựng mọi chiến lược kinh doanh hiệu quả. Bài viết này sẽ định nghĩa, phân loại các dạng hành vi phổ biến, phân tích tầm quan trọng của việc nghiên cứu và cung cấp quy trình phân tích chi tiết, giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội.
.jpg)
Hành vi khách hàng (Customer Behavior) là một lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, tập trung vào việc phân tích toàn bộ các hành động, quá trình và mô hình suy nghĩ mà một cá nhân, một nhóm người, hay một tổ chức thể hiện trong suốt quá trình tìm kiếm, lựa chọn, mua sắm, sử dụng, đánh giá và loại bỏ một sản phẩm, dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu và hi vọng của họ. Nó không chỉ đơn thuần là hành động mua hàng tại một thời điểm cụ thể, mà bao gồm cả một chuỗi các yếu an tố tâm lý, cảm xúc và xã hội diễn ra trước, trong và sau khi giao dịch hoàn tất.
Về bản chất, việc nghiên cứu hành vi khách hàng là nỗ lực giải mã hộp đen ý thức của người tiêu dùng để trả lời cho các câu hỏi cốt lõi: Họ mua gì? Tại sao họ mua? Lúc nào họ mua? Họ mua ở đâu? Tần suất mua hàng là bao nhiêu? Và họ sử dụng sản phẩm đó như thế nào? Lĩnh vực này là sự giao thoa của nhiều ngành khoa học khác nhau như tâm lý học (nghiên cứu về tư duy và cảm xúc), xã hội học (nghiên cứu về ảnh hưởng của cộng đồng), nhân chủng học (nghiên cứu về văn hóa) và kinh tế học (nghiên cứu về quyết định phân bổ nguồn lực). Bằng cách hiểu rõ những động lực vô hình này, doanh nghiệp có thể dự đoán được phản ứng của thị trường và điều chỉnh chiến lược marketing, phát triển sản phẩm và dịch vụ khách hàng một cách chuẩn xác hơn.
.jpg)
Trong thực tế, không phải quyết định mua hàng nào cũng giống nhau. Mức độ tham gia, cân nhắc và rủi ro nhận thức được của khách hàng sẽ tạo ra những loại hành vi khác biệt. Dựa vào mức độ tham gia của người mua và mức độ khác biệt giữa các thương hiệu, các nhà marketing thường phân loại hành vi khách hàng thành bốn loại chính sau đây.
Hành vi mua hàng phức tạp (Complex Buying Behavior) xảy ra khi khách hàng phải đối mặt với một quyết định mua sắm có mức độ tham gia vô cùng cao và họ nhận thấy có sự khác biệt đáng kể giữa các thương hiệu trên thị trường. Đây là loại hành vi đặc thù cho các sản phẩm có giá trị lớn, mang tính rủi ro cao, được mua không thường xuyên và thường gắn liền với việc thể hiện bản thân. Thí dụ điển hình bao gồm việc mua một ngôi nhà, một chiếc ô tô, một hệ thống máy tính đắt tiền hay lựa chọn một trường đại học.
Trong trường hợp này, người tiêu dùng không đưa ra quyết định một cách nhanh chóng. Thay vào đó, họ sẽ trải qua một quá trình học hỏi và cân nhắc kỹ lưỡng. Quá trình này bắt đầu bằng việc phát triển niềm tin về sản phẩm, sau đó hình thành thái độ và cuối cùng mới đi đến một lựa chọn được cân nhắc cẩn thận. Khách hàng sẽ chủ động tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như gia đình, bạn bè, các bài đánh giá chuyên sâu, thông số kỹ thuật từ nhà sản xuất và so sánh chi tiết các lựa chọn thay thế. Với các nhà tiếp thị, việc hiểu rõ quá trình thu thập thông tin và đánh giá của khách hàng là cực kỳ quan trọng. Họ cần phải cung cấp các thông tin chi tiết, mang tính giáo dục về lợi ích, tính năng và điểm khác biệt của sản phẩm để hỗ trợ người mua trong quá trình ra quyết định phức tạp này.
Hành vi mua hàng giảm sự bất đồng (Dissonance-Reducing Buying Behavior) xuất hiện trong các tình huống mà khách hàng có mức độ tham gia cao vào quá trình mua sắm, nhưng lại nhận thấy có vô cùng ít sự khác biệt giữa các thương hiệu. Việc tham gia cao thường là do sản phẩm có giá trị lớn, không thường xuyên được mua và có rủi ro tiềm ẩn. Nhưng, vì các lựa chọn có vẻ tương tự nhau, khách hàng sẽ có xu hướng đưa ra quyết định tương đối nhanh chóng, thường dựa theo các yếu tố như giá cả tốt, sự tiện lợi hay khuyến mãi hấp dẫn tại thời điểm đó.
Một thí dụ phổ biến là việc mua một tấm thảm trải sàn. Đây là một khoản chi tiêu đáng kể, song hầu hết các thương hiệu trong cùng một mức giá đều có chất lượng và mẫu mã khá tương đồng. Sau khi mua hàng, khách hàng có thể trải qua cảm giác bất đồng sau mua hàng (post-purchase dissonance). Họ có thể bắt đầu chú ý đến những nhược điểm của sản phẩm mình đã chọn hay nghe được những điều tốt đẹp về các thương hiệu khác mà họ đã bỏ qua. Lúc này, họ sẽ tích cực tìm kiếm những thông tin để xác nhận và biện minh cho quyết định của mình là đúng đắn. Với các nhà tiếp thị, chiến lược hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc bán hàng mà còn phải tập trung vào truyền thông sau mua. Doanh nghiệp cần cung cấp các thông điệp, bằng chứng và dịch vụ hỗ trợ để củng cố niềm tin và giúp khách hàng cảm thấy hài lòng với sự lựa chọn của mình.
Hành vi mua hàng theo thói quen (Habitual Buying Behavior) là loại hành vi phổ biến nhất, xảy ra trong các tình huống có mức độ tham gia của người tiêu dùng thấp và không có sự khác biệt đáng kể giữa các thương hiệu. Điều này thường áp dụng cho các mặt hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), có giá trị thấp và được mua sắm một cách thường xuyên. Các sản phẩm như muối, đường, giấy vệ sinh hay một chai nước suối là những thí dụ điển hình.
Trong những trường hợp này, khách hàng không trải qua một quy trình ra quyết định phức tạp bao gồm tìm kiếm thông tin, đánh giá và tin tưởng. Họ thường đi đến cửa hàng và chọn một sản phẩm quen thuộc một cách vô thức. Sự lựa chọn này không xuất phát từ lòng trung thành sâu sắc với thương hiệu, mà đơn giản là vì thói quen và sự tiện lợi. Họ nhận diện thương hiệu qua bao bì hay một cái tên quen thuộc đã được lặp đi lặp lại nhiều lần qua quảng cáo trên truyền hình hay các phương tiện truyền thông đại chúng. Quá trình mua hàng là một vòng lặp thụ động: tiếp nhận thông tin -> mua hàng -> đánh giá (nếu như có). Do đó, với các nhà tiếp thị, việc sử dụng các chương trình khuyến mãi, giảm giá và tạo ra sự trưng bày nổi bật tại điểm bán là những chiến thuật cực kỳ hiệu quả để phá vỡ thói quen của người tiêu dùng và khuyến khích họ dùng thử sản phẩm của mình.
Hành vi mua tìm kiếm sự đa dạng (Variety-Seeking Buying Behavior) được đặc thù bởi mức độ tham gia của người tiêu dùng thấp, thế nhưng họ lại nhận thấy có sự khác biệt đáng kể giữa các thương hiệu. Trong tình huống này, khách hàng thường có xu hướng thay đổi và chuyển đổi giữa các thương hiệu khác nhau. Việc chuyển đổi này không nhất thiết xuất phát từ sự không hài lòng với sản phẩm đã dùng trước đó, mà chủ yếu là để tìm kiếm sự mới mẻ, đa dạng và trải nghiệm những điều khác biệt.
Hãy xem xét trường hợp mua bánh quy. Lần đầu, một khách hàng có thể chọn một thương hiệu dựa theo niềm tin có sẵn mà không cần đánh giá nhiều. Tuy vậy, trong lần mua tiếp theo, họ có thể chọn một thương hiệu khác chỉ đơn giản vì tò mò về một hương vị mới hay bị thu hút bởi một bao bì bắt mắt. Sự thay đổi thương hiệu ở đây xảy ra vì hi vọng trải nghiệm sự đa dạng chứ không phải vì thất vọng. Với các doanh nghiệp, chiến lược marketing sẽ khác nhau tùy thuộc vào vị thế trên thị trường. Thương hiệu dẫn đầu thị trường sẽ cố gắng củng cố hành vi mua hàng theo thói quen bằng cách chiếm lĩnh không gian kệ hàng, đảm bảo sản phẩm luôn sẵn có và chạy các quảng cáo nhắc nhở thường xuyên. Trong khi đó, các thương hiệu nhỏ hơn sẽ khuyến khích hành vi tìm kiếm sự đa dạng bằng cách tung ra các chương trình giảm giá, mẫu thử miễn phí, và các chiến dịch quảng cáo sáng tạo để thuyết phục người tiêu dùng thử nghiệm sản phẩm mới của họ.
.jpg)
Nghiên cứu hành vi khách hàng không chỉ là một hoạt động học thuật mà là một yêu cầu chiến lược, mang lại những lợi ích vô cùng thiết thực cho sự phát triển của doanh nghiệp. Việc đầu tư thời gian và nguồn lực để thấu hiểu khách hàng một cách sâu sắc sẽ giúp doanh nghiệp:
Quyết định mua hàng của một người tiêu dùng không bao giờ diễn ra trong một môi trường chân không. Nó là kết quả của sự tác động qua lại của vô cùng nhiều yếu tố phức tạp. Việc hiểu rõ những yếu tố này giúp các nhà tiếp thị xây dựng được một bức tranh toàn cảnh về khách hàng của mình. Các yếu tố này thường được chia thành bốn nhóm chính:

Để hệ thống hóa và đơn giản hóa việc nghiên cứu các yếu tố phức tạp ảnh hưởng đến quyết định mua hàng, các nhà nghiên cứu đã phát triển nhiều mô hình lý thuyết. Các mô hình này cung cấp một khuôn khổ để phân tích và dự đoán hành vi của người tiêu dùng. Dưới đây là một vài mô hình phổ biến và có tính ứng dụng cao:

Để việc nghiên cứu hành vi khách hàng mang lại hiệu quả thực tiễn, doanh nghiệp cần thực hiện theo một quy trình có hệ thống và bài bản. Một quy trình chuẩn không chỉ giúp đảm bảo thu thập được dữ liệu chuẩn xác mà còn giúp chuyển hóa những dữ liệu đó thành các hành động chiến lược có giá trị. Về cơ bản, quy trình này bao gồm các bước cốt lõi sau đây:
Để thực hiện việc thu thập dữ liệu trong quy trình nghiên cứu, các nhà tiếp thị có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu, ngân sách và đặc điểm của đối tượng khách hàng. Dưới đây là các phương pháp phổ biến nhất:
.jpg)
Quá trình nghiên cứu hành vi khách hàng tuy mang lại nhiều giá trị nhưng cũng tiềm ẩn những sai sót có thể dẫn đến kết quả không chính xác. Để đảm bảo chất lượng và tính hữu ích của nghiên cứu, doanh nghiệp cần chú ý đến một số điểm quan trọng sau:
Việc thấu hiểu hành vi khách hàng không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành một yêu cầu bắt buộc đối với bất kỳ doanh nghiệp nào muốn thành công trong môi trường kinh doanh hiện đại. Nó là la bàn chỉ đường cho mọi quyết định, từ phát triển sản phẩm, xây dựng chiến lược giá, cho đến triển khai các hoạt động marketing và chăm sóc khách hàng. Bằng cách áp dụng một quy trình nghiên cứu bài bản, kết hợp các phương pháp phù hợp và luôn giữ vững tinh thần khách quan, bạn có thể giải mã được những mong muốn sâu thẳm của khách hàng và tạo ra những giá trị vượt trội, xây dựng một mối quan hệ bền vững và lâu dài với họ. Nắm vững kiến thức và kỹ năng phân tích hành vi người tiêu dùng chính là một lợi thế cạnh tranh không thể sao chép.
Nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội để áp dụng những kiến thức quý báu này vào thực tế và mong muốn phát triển sự nghiệp của mình trong các lĩnh vực năng động như marketing, kinh doanh hay phân tích dữ liệu, hãy bắt đầu hành trình của bạn ngay hôm nay. Truy cập timviec365.vn để khám phá hàng ngàn cơ hội việc làm hấp dẫn từ các công ty hàng đầu đang chờ đón những tài năng như bạn.
Xem thêm:
BÌNH LUẬN
Về Timviec365
Dành cho ứng viên
Dành cho nhà tuyển dụng
Việc làm theo khu vực
Việc làm theo ngành nghề
Công ty TNHH MTV JOB365
Nơi cấp: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hưng Yên
Địa chỉ: Thị Trung - Như Quỳnh - Hưng Yên
Hotline: 0979.524.615
Email: timviec365.vn@gmail.com
Sản phẩm được tách ra từ Công ty Cổ Phần thanh toán Hưng Hà – điện thoại 0982.079.209 để phát triển chuyên sâu về lĩnh vực tuyển dụng việc làm (chủ tịch hội đồng quản trị công ty mẹ - ông Trương Văn Trắc)
App CV365
App JobChat365
Trải nghiệm ngay JobChat365 – Nhắn tin nhanh, gọi miễn phí!
Công ty TNHH MTV JOB365
Nơi cấp: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hưng Yên
Địa chỉ: Thị Trung - Như Quỳnh - Hưng Yên
Hotline: 0979.524.615
Email: timviec365.vn@gmail.com
Sản phẩm được tách ra từ Công ty Cổ Phần thanh toán Hưng Hà – điện thoại 0982.079.209 để phát triển chuyên sâu về lĩnh vực tuyển dụng việc làm (chủ tịch hội đồng quản trị công ty mẹ - ông Trương Văn Trắc)
Sản phẩm được tách ra từ Công ty Cổ Phần thanh toán Hưng Hà – điện thoại 0982.079.209 để phát triển chuyên sâu về lĩnh vực tuyển dụng việc làm (chủ tịch hội đồng quản trị công ty mẹ - ông Trương Văn Trắc)
© 2017 - 2026 Công ty TNHH MTV Job 365. All rights reserved.
